ظلم كشته شود از ناحيه ما يارى شده است ، چون ما صاحب خون او را تسلط قانونى داده‌ايم » ، ليكن اين معنا از سياق آيه بعيد است علاوه بر اين ، لازمه اش اين است كه تنها ضمير « انه » به مقتول برگردد . و اما راجع به قصاص از آنجايى كه در جلد اول اين كتاب در ذيل آيه « وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ » « 1 » فصلى در باره آن گذرانديم در اينجا ديگر بحث نمىكنيم . * ( « وَلا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّه » ) * . اين آيه از خوردن مال يتيم نهى مىكند كه خود يكى از كبائرى است كه خداوند وعده آتش به مرتكبين آن داده و فرموده است : « إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيراً » « 2 » و اگر به جاى « نهى از خوردن آن » از « نزديك شدن به آن » نهى كرد براى اين بود كه شدت حرمت آن را بفهماند ، و معناى جمله * ( « إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ » ) * اين است كه در صورتى كه تصرف در مال يتيم به نحوى باشد كه از تصرف نكردن بهتر باشد به اين معنا كه تصرف در آن به مصلحت يتيم و باعث زياد شدن مال باشد عيب ندارد و حرام نيست ، و بلوغ اشد در جمله * ( « حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّه » ) * اوان و آغاز اين بلوغ و رشد است كه در اين هنگام حكم يتيمى از يتيم برداشته مىشود ، و ديگر او را يتيم نمىگويند ، پس اينكه فرمود : نزديك مال يتيم نشويد تا بالغ شود به اين معنا است كه مال يتيم را حفظ كنيد تا بالغ شود ، و چون بالغ شد به دستش بسپاريد ، و به عبارت ديگر به اين معنا است كه نزديك مال يتيم ما دام كه يتيم است نشويد ، در سوره انعام آيه 152 نيز مطالبى كه مربوط به اين مقام است گذشت . * ( « وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلًا » ) * . مسئول در اينجا به معناى « مسئول عنه » است ، يعنى از آن بازخواست مىشويد ، و اين از باب حذف و ايصالى است كه در كلام عرب جائز شمرده شده ، بعضى « 3 » هم گفته‌اند منظور اين است كه از خود « عهد » مىپرسند كه فلانى با تو چه معامله اى كرد ، آن ديگرى چه كرد و . . . و همچنين ، چون ممكن است عهد را كه يكى از اعمال است در روز قيامت مجسم سازند تا به له و يا عليه مردم گواهى دهد ، يكى را شفاعت و با يكى مخاصمه كند .

--> ( 1 ) و براى شما در قصاص ، زندگى مىباشد . سوره بقره ، آيه 179 . ( 2 ) بدرستى كه آنان كه مىخورند اموال يتيمان را به ستم نمىخورند در شكمهاى خود مگر آتش را و به زودى انداخته مىشوند در آتش سوزان . سوره نساء ، آيه 10 . ( 3 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 414 .